اسلام بگسلند يا سست كنند ، و چهرهء دولت نوبنياد خود را هرچه بيشتر از شرق به غرب بگردانند . ازاين‌رو ، گذشته از تغيير خط خود از عربى به لاتين و پيراستن زبان خود از كلمات عربى و فارسى ، تاريخ رسمى كشور خود را هم از هجرى به ميلادى برگرداندند و تغييرهاى اجتماعى ديگرى را هم از لحاظ پوشش ظاهرى و ديگر آداب و رسوم خود پذيرفتند كه همه مىدانند و معروف است . ولى آنچه شايد به درستى معلوم نباشد اين است كه آيا همهء اين دگرگونيها كه به دست آتاتورك و ياران او از سران ارتش دولت عثمانى صورت گرفت واكنشى عجولانه و بازتاب خشم و كينه‌اى بوده كه آن‌ها نسبت به اعراب ، ياران عهدشكن خود ، در دل داشتند ، يا نتيجهء انديشه و تأمل اهل فكر و تدبير و دورانديشان و صاحب‌نظران ايشان بوده كه آن راه را براى پيشرفت دولت و ملت خود به مصلحت تشخيص داده بوده‌اند . به‌هرحال علت هرچه بوده در اثر اين دگرگونى خط و زبان تركى هم كه يكى از زبان‌هاى مهم عالم اسلامى است راه ديگرى در پيش گرفت كه در اين‌جا مورد بحث نيست . عربها هم كه جنگ و ستيز آن‌ها با خلافت اسلامى عثمانيان پايه و مايه‌اى از قوميت عربى داشت طبيعى بود كه در دوران پس از جنگ هم همهء كارهاى آن‌ها در همهء زمينه‌ها بر همين پايهء قوميت عربى استوار باشد نه اسلام « 1 » و چون با شكست روحى كه پس از جنگ نصيب آنان شده بود ، و دريافته بودند كه از چالهء خلافت عثمانى به درآمده و به چاه استعمار غربى فروافتاده و مورد معامله قرار گرفته‌اند ، عناصر افراطى در همه‌جا قدرت بيشترى يافتند و به تدريج جاى عناصر ميانه‌رو را گرفتند ، و در نتيجه قوميت عربى هم كه در آغاز شكلى معتدل

--> ( 1 ) . تفصيلى از اين ملت‌گرايى عربى و اثر آن در روابط تركها و عربها و همچنين در رويدادهاى سياسى و فرهنگى اين منطقه در كتاب : Arab - Turkish Relations and the Emergence of Arab Nationalism . تأليف دكتر ز . ن . زين ، استاد تاريخ در دانشگاه امريكايى بيروت آمده ، و چكيدهء آن در دو مقاله با عنوان « پيدايش افكار ملى در خاور نزديك و اثر آن در روابط ترك و عرب » در سال سوم " الدراسات الادبية " ، ص 31 - 61 و ص 185 - 210 چاپ شده است .